Ο Σκοπός της Ψυχανάλυσης

«Εκεί όπου κυριαρχούσε το Εκείνο, καλείται να εγκατασταθεί το Εγώ.»

Η φράση αυτή του Sigmund Freud αποτελεί μία από τις σημαντικότερες διατυπώσεις στην ιστορία της ψυχανάλυσης και συνοψίζει με μοναδικό τρόπο έναν από τους θεμελιώδεις στόχους της ψυχαναλυτικής θεραπείας.

Συχνά θεωρείται ότι η ψυχανάλυση επιδιώκει να περιορίσει τις επιθυμίες, να ελέγξει τα συναισθήματα ή να επιβάλει τη λογική απέναντι στην παρόρμηση. Στην πραγματικότητα, ο στόχος της είναι πολύ διαφορετικός.

Το «Εκείνο» δεν αναφέρεται σε κάποιο «κακό» ή ανεπιθύμητο μέρος του εαυτού. Αντιπροσωπεύει εκείνες τις ασυνείδητες πλευρές της ψυχικής ζωής που διαμορφώθηκαν ήδη από τα πρώτα χρόνια της ανάπτυξης και συνεχίζουν να επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο αισθανόμαστε, σκεφτόμαστε, αγαπάμε, φοβόμαστε και σχετιζόμαστε με τους άλλους, χωρίς να έχουμε πάντοτε επίγνωση της επίδρασής τους.

Όταν ο Freud γράφει ότι «εκεί όπου κυριαρχούσε το Εκείνο, καλείται να εγκατασταθεί το Εγώ», δεν εννοεί ότι το ασυνείδητο μπορεί ή πρέπει να εξαφανιστεί. Εννοεί ότι ο άνθρωπος μπορεί να αποκτήσει μεγαλύτερη επίγνωση της εσωτερικής του πραγματικότητας. Μπορεί να αρχίσει να σκέφτεται εκείνα που μέχρι τότε εκφράζονταν μόνο μέσα από το σύμπτωμα, την παρόρμηση, τις δυσκολίες στις σχέσεις ή την επανάληψη των ίδιων αδιεξόδων.

Η ψυχανάλυση, επομένως, δεν επιδιώκει να αλλάξει αυτό που είναι ο άνθρωπος. Στόχος της είναι να διευρύνει την ελευθερία του απέναντι στις ασυνείδητες δυνάμεις που οργανώνουν την ψυχική του ζωή. Όσο περισσότερο μπορεί κανείς να κατανοήσει τον εαυτό του, τόσο περισσότερο αποκτά τη δυνατότητα να επιλέγει, αντί να επαναλαμβάνει ασυνείδητα παγιωμένους τρόπους σκέψης, συναισθήματος και συμπεριφοράς.

Οι σημαντικότερες όμως πλευρές της προσωπικότητάς μας δεν αποκαλύπτονται όταν είμαστε μόνοι μας. Αναδύονται κυρίως μέσα στις σχέσεις. Εκεί ενεργοποιούνται οι βαθύτεροι φόβοι, οι επιθυμίες, οι προσδοκίες και οι τρόποι με τους οποίους έχουμε μάθει να συνδεόμαστε με τους άλλους ανθρώπους.

Η αναλυτική θεραπευτική ομάδα αποτελεί μία από τις σημαντικότερες εκφράσεις αυτής της ψυχαναλυτικής αρχής. Μέσα από τις πραγματικές σχέσεις που αναπτύσσονται μεταξύ των μελών, τα ασυνείδητα σχεσιακά μοτίβα δεν αποτελούν μόνο αντικείμενο συζήτησης· αναδύονται ζωντανά μέσα στην ίδια τη θεραπευτική διαδικασία. Η ομάδα προσφέρει τη δυνατότητα να παρατηρήσει κανείς, με μεγαλύτερη σαφήνεια, τον τρόπο με τον οποίο σχετίζεται με τους άλλους, να κατανοήσει βαθύτερα τις ασυνείδητες συγκρούσεις που επαναλαμβάνονται στις διαπροσωπικές του σχέσεις και, σταδιακά, να αναπτύξει νέους, πιο ώριμους και δημιουργικούς τρόπους σύνδεσης.

Η αναλυτική θεραπευτική ομάδα δεν αποτελεί απλώς μία θεραπεία που πραγματοποιείται παρουσία άλλων ανθρώπων. Αποτελεί ένα ιδιαίτερο θεραπευτικό πλαίσιο, μέσα στο οποίο οι σχέσεις γίνονται το ίδιο το θεραπευτικό υλικό. Μέσα από τη σταθερότητα του πλαισίου, τη διάρκεια της θεραπείας και τη συνεχή επεξεργασία όσων αναδύονται μεταξύ των μελών, δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για βαθιές και διαρκείς αλλαγές στην προσωπικότητα και στον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος βιώνει τον εαυτό του και τους άλλους.

Ίσως γι' αυτό η φράση του Freud παραμένει μέχρι σήμερα τόσο διαχρονική. Υπενθυμίζει ότι ο σκοπός της ψυχανάλυσης δεν είναι να κάνει τον άνθρωπο διαφορετικό από αυτό που είναι. Σκοπός της είναι να τον βοηθήσει να γνωρίσει βαθύτερα τον εαυτό του, ώστε να μπορεί να ζει με μεγαλύτερη ελευθερία, επίγνωση και αυθεντικότητα.